De lelie

De witte lelie, een wonderschone, elegante bloem die bol staat van de symboliek. In de Middeleeuwen kon men geen kwaad woord zeggen over de lelie. Dat engelachtige, onschuldige imago bestaat nog altijd. Toch vreemd. Kenden mensen die tergende leliegeur niet?

O schoone vrouwe
De middeleeuwse christen kende de symboliek van de lelie maar al te goed. De lelie representeerde de heilige maagd Maria. De bloem stond voor zuiverheid en onschuld. In oude verhalen worden deugdzame jonkvrouwen vaak beschreven met een leliewit gelaat. Om aan te tonen dat zij waardevol waren door hun onbevlekte reinheid en hun nederige levenshouding. Blancefloer uit Floris ende Blancefloer, heet eigenlijk ‘blanke bloem’ ofwel witte lelie. Hier nog een voorbeeld:

“Adelgonde, wier treffend lelieblank gelaat aller oogen tot zich trok, was naast den jonker Van Rodenberg gezeten.” – De Lelie van ‘s Gravenhage van J.J. Cremer
Floris_B
Hera’s melk
Ook in de Griekse mythologie staat de lelie bekend als wonderschone, reine bloem. De lelie staat ook symbool voor vruchtbaarheid. Niet Maria, maar Hera zorgde voor deze betekenis. De bloem zou namelijk voor het eerst ontsproten zijn uit Hera’s melk.
hera
Witte lelies op de grafkist
Leuk en aardig al die ophemelarij, maar ik begrijp het niet. Ja, het is een prachtige bloem. De stank vind ik alleen ondraaglijk. Ik ben wel blij met een boeket lelies, de naam ‘lelie’ alleen al vind ik mooi. Toch mogen ze van mij op het balkon pronken. Dan kan ik ze zien, maar hoef ik geen toiletgeur in mijn woonkamer. Mijn tante vertelde dat ze niet voor niets op grafkisten werden gelegd. De lelie zou de stank van het lijk verbloemen. Ik kon me helemaal vinden in haar theorie, maar wilde er toch iets meer over weten.
lily
Het sterfbed
Dat lelies vanwege hun sterke geur op grafkisten werden gelegd, kon ik nergens terugvinden. Wel kan iemand op z’n sterfbed naar lelies gaan ruiken. Dat komt door bepaalde lichamelijke processen die ermee ophouden, waardoor het lichaam begint af te sterven. Zieke mensen gaan dan soms naar lelies ruiken. Lelies op een grafkist fungeren dus niet als geurbom, maar als een laatste eerbetoon. De persoon zal met het symbool van onschuld en zuiverheid het graf ingaan. Overigens kun je om die reden maar beter twee keer nadenken voordat je een bos lelies in iemands handen duwt. Mijn oma zou het als een belediging zien. Alsof je haar de dood in wenst. Anderzijds legt lang niet iedereen die link meer.

Prachtige stinkbloem
Het zit me nog steeds dwars dat de o zo wonderlijke witte lelie stinkt. De theorie van mijn tante bracht alles bij elkaar. Een laatste eerbetoon met een praktische functie. Ik baal ervan dat ik daar niets over kan vinden. Nu kun je tegenwoordig lelies zonder geur kopen, dan los je het probleem ook op. Maar vroeger werden lelies nog niet zo gekweekt.

Lelies in de Middeleeuwen
Misschien dat de middeleeuwer meer gewend was aan stank. Open riolen, meutes stervende mensen en ranzig water zullen niet naar rozen hebben geroken. Eerder naar lelies. Ik denk dat de geur van lelies helemaal niet zo opviel. Bovendien stonden ze voornamelijk buiten en zette de gemiddelde middeleeuwer geen bloemen op tafel. Dat was toch echt een luxeproduct. Of er in Nederland al lelies waren weet ik niet eens zeker. ‘Een leliewit gelaat’ kon ook geïnspireerd zijn op de witte lelie uit de bijbel:

“Ik ben een Roos van Saron, een lelie der dalen.
Gelijk een lelie onder de doornen, alzo is Mijn vriendin onder de dochteren.” Hooglied 2

Prachtige cliché
Al met al vind ik het leuk dat de verheerlijkte lelie onuitstaanbaar stinkt. Ik vind het wel fijn dat zo’n prachtige verschijning ook niet perfect is. Dat lijkt me een prima cliché om mijn blog mee af te sluiten.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s